Zien wat er is: een gesprek met Steve de Shazer.

In 2005 interviewde Arnoud Huibers Steve de Shazer over oplossingsgerichte therapie, de betekenis van taal en de ideeën van filosoof Ludwig Wittgenstein. Centraal stond een vraag die nog altijd actueel is: wat kunnen we ontdekken wanneer we aandachtig kijken naar wat mensen zeggen en doen?

De Shazer benadrukte het belang van zorgvuldig observeren, luisteren en beschrijven, zonder te snel te interpreteren of verklaringen te zoeken. Zijn belangstelling ging vooral uit naar wat er daadwerkelijk gebeurt in gesprekken en hoe taal nieuwe mogelijkheden zichtbaar kan maken.

Voor professionals ligt hierin een waardevolle uitnodiging: luister met aandacht naar de woorden waarmee mensen hun gewenste toekomst beschrijven, wees nieuwsgierig naar de details en ontdek samen wat al werkt.

Een vraag om mee te nemen: Wat ontdek je wanneer je luistert naar wat iemand daadwerkelijk zegt, zonder daar meteen een betekenis aan toe te voegen?

Van problemen naar mogelijkheden: Insoo Kim Berg.

In een gefilmd gesprek met Arnoud Huibers verkent Insoo Kim Berg een van de centrale ideeën van het oplossingsgericht werken: wat verandert er wanneer we minder tijd besteden aan het analyseren van problemen en meer tijd aan het ontdekken van wat mensen ervoor in de plaats willen?

Samen met Steve de Shazer en hun collega’s van het Brief Family Therapy Center in Milwaukee ontwikkelde Insoo de Solution-Focused Brief Therapy. In 2003 richtte zij samen met Arnoud Solutions Centre op, waarbij diezelfde geest van nieuwsgierigheid, respect en praktisch leren een plek kreeg in de training van professionals.

Insoo had een bijzonder talent om te luisteren naar de kwaliteiten, hoop en mogelijkheden van mensen. Haar werk herinnert ons er nog altijd aan om mensen serieus te nemen, op te merken wat zij al doen dat helpt en nieuwsgierig te blijven naar de kleine tekenen van vooruitgang die de weg kunnen wijzen naar een volgende stap.

Een vraag om mee te nemen: Wat zou je kunnen ontdekken wanneer je gaat luisteren naar mogelijkheden?

Vooruitgang zichtbaar maken: de cirkeltechniek.

Arnoud Huibers ontwikkelde de Solution-Focused Circle Technique als een visuele en praktische manier om verandering te verkennen. De techniek helpt mensen te beschrijven waar zij naartoe willen en tegelijkertijd zichtbaar te maken welke kwaliteiten, hulpbronnen, succesvolle ervaringen en tekenen van vooruitgang er al zijn.

Door deze elementen samen te brengen, kan de Circle een gesprek helpen verschuiven van praten over moeilijkheden naar het ontdekken van mogelijkheden. Mensen krijgen beter zicht op wat al helpt, waarop zij kunnen voortbouwen en wat een betekenisvolle volgende stap zou kunnen zijn.

De techniek biedt een moment om stil te staan, de balans op te maken en vooruitgang op te merken die anders misschien onzichtbaar zou blijven. Soms kan het zichtbaar maken van wat er al is, een nieuwe weg vooruit openen.

Een vraag om mee te nemen: Welke kwaliteit, hulpbron of welk klein teken van vooruitgang zou je vandaag zichtbaarder kunnen maken?

Kinderen helpen vaardigheden te ontwikkelen: Kids’ Skills.

Kids’ Skills, ontwikkeld door Ben Furman, biedt een speelse en praktische manier om met moeilijkheden van kinderen om te gaan. In plaats van een kind te definiëren aan de hand van een probleem, nodigt Kids’ Skills het kind uit om te ontdekken welke vaardigheid het graag zou willen leren. Ouders, leerkrachten en andere belangrijke mensen worden betrokken om het kind daarbij te ondersteunen.

Deze eenvoudige verandering in taal kan nieuwe mogelijkheden openen. Een probleem wordt iets wat geleerd en geoefend kan worden — en waarbij successen gevierd mogen worden. Kinderen kunnen meer zelfvertrouwen en motivatie ervaren, terwijl de mensen om hen heen partners worden die helpen de nieuwe vaardigheid te ontwikkelen.

Kids’ Skills herinnert ons eraan dat zelfs een uitdagende situatie een startpunt kan worden voor leren, samenwerken en veranderen.

Een vraag om mee te nemen: Als deze moeilijkheid een vaardigheid zou worden om te leren, hoe zou het kind die vaardigheid dan noemen?

Onderzoek Ben Furman’s Kids’Skills benadering op zijn website: www.kidsskills.org/learn.

De kracht van taal: Hafez van Shiraz.

“De woorden die je gebruikt, vormen het huis waarin je leeft.”

— Toegeschreven aan Hafez van Shiraz.

Een bekend werk van Hafez is zijn Divan: een verzameling gedichten, vooral lyrische gedichten die ghazals worden genoemd. Woorden doen meer dan beschrijven wat we ervaren. Ze beïnvloeden hoe we naar onszelf, anderen en de wereld om ons heen kijken. Ze kunnen ons beperken, maar ook ruimte scheppen voor nieuwe perspectieven en mogelijkheden.

Deze gedachte raakt aan de kern van het oplossingsgericht werken. De vragen die we stellen, de woorden die we kiezen en de manier waarop we luisteren, kunnen een verschil maken in wat mensen over zichzelf en hun toekomst ontdekken.

Wanneer we niet alleen spreken over wat moeilijk is, maar ook aandacht geven aan wat werkt, aan kwaliteiten, hoop en gewenste veranderingen, ontstaat er ruimte voor andere verhalen en nieuwe mogelijkheden.

Een vraag om mee te nemen: Welke woorden gebruik jij die ruimte scheppen voor nieuwe mogelijkheden?

Opmerken wat er al is: Ludwig Wittgenstein.

“Wat voor ons het belangrijkst is, zien we vaak niet meer, juist omdat het zo eenvoudig en vertrouwd is.”

Soms ligt wat we zoeken dichterbij dan we denken. We zijn zo vertrouwd geraakt met onze gewoonten, overtuigingen en manieren van kijken, dat we nauwelijks meer opmerken wat er al is.

De filosoof Ludwig Wittgenstein liet zien hoe onze taal en onze vertrouwde manieren van denken beïnvloeden wat we kunnen zien en begrijpen. Juist wat voor ons vanzelfsprekend is geworden, kan daardoor aan onze aandacht ontsnappen.

Deze gedachte raakt aan de kern van het oplossingsgericht werken. In gesprekken richten we onze aandacht vaak op problemen, tekorten en wat er nog niet lukt. Maar wat gebeurt er wanneer we ook nieuwsgierig worden naar wat mensen al kunnen, naar momenten waarop het anders gaat en naar kleine veranderingen die misschien nauwelijks worden opgemerkt?

Een zorgvuldig gestelde vraag kan helpen om het vertrouwde met nieuwe ogen te bekijken. Niet omdat er iets nieuws moet worden toegevoegd, maar omdat we ontdekken wat er misschien al die tijd aanwezig was.

Soms begint verandering niet met iets anders doen, maar met iets anders opmerken.

Een vraag om mee te nemen: Wat is er al aanwezig in jouw leven of werk dat zo vanzelfsprekend is geworden dat je het nauwelijks meer opmerkt?