Uitzonderingsvragen stellen in een oplossingsgericht gesprek
Door zulke uitzonderingsvragen te stellen, krijgt u zicht op wat toen hielp en wat de leerling misschien opnieuw wil proberen.
Een leerling zegt: ‘Ik kom nooit op gang bij zelfstandig werken.’ U kunt samen verkennen wat het beginnen lastig maakt. Zodra daar ruimte voor is, kunt u ook vragen naar een moment waarop beginnen íets makkelijker ging.

Wat is een uitzonderingsvraag?
Met een uitzonderingsvraag zoekt u naar een concreet moment waarop een probleem minder sterk aanwezig was of iets van de gewenste situatie al lukte. Dat kan een paar minuten zijn. Het doel is om samen te onderzoeken wat er op dat moment anders was en welke omstandigheden of steun daaraan bijdroegen.
Een voorbeeld uit het onderwijs
Een leerling vertelt dat het dinsdag beter ging. De docent had de eerste opdracht op het bord omcirkeld. De leerling opende zijn schrift en maakte alvast één opgave. De docent vraagt: ‘Wat hielp jou aan die cirkel?’ De leerling vertelt dat hij meteen wist waar hij kon beginnen.
Voor de volgende les spreken ze af dat de docent de eerste opdracht opnieuw markeert. De leerling probeert die als eerste te maken. Na de les bespreken ze of hij makkelijker op gang kwam en wat hij eventueel nog nodig heeft. Zo leidt het voorbeeld tot een haalbare afspraak waarin beiden een rol hebben.
Uitzonderingsvragen stellen in drie stappen
- Zoek één herkenbaar moment. Vraag: ‘Wanneer lukte het deze week om iets eerder te beginnen?’ Geef de ander tijd en sluit aan bij diens woorden.
- Vraag naar wat er gebeurde. ‘Wat deed u toen als eerste?’ of ‘Wie of wat hielp daarbij?’ Vraag ook naar de omgeving. Een heldere instructie of een rustige plek kan een rol spelen.
- Kies samen een klein experiment. ‘Wat daarvan zou u opnieuw willen proberen?’ Spreek af wanneer de ander dat wil doen, welke steun nodig is en waaraan u samen merkt dat het helpt.
Als de ander geen voorbeeld vindt
Erken dat het lastig is en geef de ander tijd. U kunt vragen: ‘Wat zou het beginnen morgen iets makkelijker maken?’ of ‘Welke steun zou u op dat moment willen?’ Een oplossingsgerichte schaalvraag kan helpen om te verkennen hoe een kleine verbetering eruitziet.
Oefenen met oplossingsgerichte gespreksvoering
Wilt u oefenen met uitzonderingsvragen en andere technieken voor oplossingsgerichte communicatie? Bekijk het aanbod trainingen en masterclasses van Solutions Centre. Wilt u dit met uw team oefenen? Neem contact op om uw vraag te bespreken.
Onze drie nieuwste blogberichten
Uitzonderingsvragen stellen in een oplossingsgericht gesprek
Leer uitzonderingsvragen stellen met een voorbeeld uit het onderwijs. Ontdek wat al helpt en maak samen een haalbare volgende stap concreet.
Schaalvragen stellen: van een cijfer naar een volgende stap
Leer hoe je een oplossingsgerichte schaalvraag stelt. Met een voorbeeld uit het onderwijs en drie vervolgvragen die een volgende stap concreet maken.
SFADS: reflecteren op de werkrelatie
Hoe helpt SFADS professionals reflecteren op samenwerking, doelen en vooruitgang? Ontdek tien dimensies van de oplossingsgerichte werkrelatie.










